حقوق مالکیت معنوی

حقوق مالکیت معنوی که از آن با عنوان حقوق مالکیت فکری نیز یاد می شود شامل حقوق مربوط به آفرینش ها و خلاقیت های فکری و ذهنی انسان در زمینه های مختلف نظیر ابداعات ادبی،هنری،علمی،صنعتی،فناوری و علایم مورد استفاده در تولید و تجارت است.حقوق مالکیت فکری در برگیرنده آن دسته از حقوق قانونی و علایق مالکانه است که ناشی از فعالیت های ذهنی در حوزه های هنری،ادبی،علمی،صنعتی و غیره می باشد.این حقوق زمینه انتفاع مادی اثر یا خلاقیت،ارتقاء و اشاعه ی آن را برای صاحب اثر یا خلاقیت فراهم می نماید.

در این رابطه ، توجه به این نکته حائز اهمیت است که در حقوق مالکیت فکری از ایده حمایت نمی شود، به بیانی دیگر، ایده تا زمانی که تجلی پیدا نکرده و اجرایی نشده است از آن حمایت نمی شود.

دراین مقاله به بررسی انواع ایده های فکری،شرایط ثبت ایده وهدف ازثبت آن می پردازیم.

انواع حقوق مالکیت معنوی (intellectual property )

حقوق مالکیت معنوی ،شامل مالکیت صنعتی و حق نسخه برداری است.

۱-مالکیت صنعتی(industrial property)

مالکیت صنعتی شامل حقوق مربوط به ابداعات و اختراعات در عرصه طرح های صنعتی و علایم تجاری و ویژگی های جغرافیایی است.بعنوان مثال علاوه بر حق اختراع یا ابداع حقوق مربوط به مبداء یا منشاء جغرافیایی که شامل خاستگاه و ویژگی های خاص مناطق مختلف جغرافیایی و آب و هوایی است نیز قابل طرح،ثبت و مشمول حمایت و صیانت است.

۲-حق نسخه برداری(Copy Right)

حق نسخه برداری شامل خلق آثار ادبی و هنری نظیر نظم،نثر،تئاتر،نمایشنامه،نقوش،صنایع هنری و مستظرفه،موسیقی،عکس،مجسمه،فیلم و نوارها و لوح های فشرده صوتی و تصویری است.علاوه بر تقسیم بندی کلی فوق،ماده ۲ کنوانسیون موسس سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO)مالکیت فکری را مشتمل بر موارد زیر می داند:
۱-ادبیات و کارهای هنری و علمی
۲-اجراهای هنرمندان و حقوق مرتبط با ضبط و پخش آن ها
۳-اختراعات در تمامی زمینه ها
۴-اکتشافات علمی
۵-طراحی های صنعتی
۶-مارک ها و نشانه های تجاری و خدماتی،نام ها و علایم بازرگانی
۷-حفاظت در برابر رقابت های مکارانه و تمام حقوق مربوط به فعالیت ذهنی در زمینه های صنعتی،علمی،ادبی،یا هنری
کلیه موارد فوق در قالب حقوق مالکیت معنوی تحت عناوین “مالکیت صنعتی” و “حق نسخه برداری یا کپی رایت” تعریف می شوند.

ایده چیست؟
یک مفهوم یا یک اثر ذهنی است.

خلاقیت: به وجود آوردن چیزی نو در ارتباط با بشریت از روشی دور از انتظار و جدید است.

ایده برتر:ایده خلاقی است که راهکار بهتر و با ارزشتر را برای حل چالش موجود، پاسخ به یک نیاز و کشف دنیای ناشناخته ارایه می دهد.

ایدههای فکری در مقابل طرح‎ها‎ی صنعتی قرار می‎گیرند. در حالی که طرح‎ها‎ی صنعتی از قبیل یک اختراع در ماشین آلات کشاورزی، قابل لمس، محسوس و عینی هستند، ایده‎ها‎ی فکری غیرملموس و نامحسوس می‎باشند. ایده‎ها‎ی فکری نیز همچون طرح‎ها‎ی صنعتی نیازمند ثبت می‎باشند که در اصطلاح انگلیسی به آن Intellectual Property یا مالکیت فکری گفته می‎شود.

آنچه که در ذهن افراد ساخته می‎شود ممکن است جای امنی داشته باشد اما سرانجام ایده‎ها‎ نیز باید بر روی کاغذ نوشته شوند تا مورد سوء استفاده قرار نگیرند و شخص دیگری مدعی ایده نشود. از این رو ثبت ایده‎ها‎ی فکری نیز ضرورت می‎یابد. برای مثال هنگامی که شما کتابی را خریداری می‎کنید مالک جسم کتاب می‎شوید، اما خالق نوشته‎ها‎ و محتوای کتاب نخواهید بود زیرا محتوا با نام نگارنده به ثبت رسیده است.

 

انواع و اقسام محصولاتی که از آنها به عنوان ایده‎ها‎ی فکری یاد می‎شود و باید به ثبت برسند عبارتند از فیلم‎ها‎ی ویدئویی، فرمول‎ها‎ی شیمیایی، کتاب، انواع اجراها (اجرای هنری خوانندگی، نوازندگی و …)، نام شرکت‎ها‎، نقاشی، برنامه‎ها‎ی رادیو تلویزیونی، برنامه‎ها‎ی رایانه ای، اختراعات، نشانه‎ها‎ی جغرافیایی، طرح‎ها‎، تصاویر، علائم تجاری، گونه‎ها‎ی گیاهی، عطرها و … که هر کدام به نوعی در آنها فکر و ذهن انسان نقش ایفا می‎کند.

 انواع مختلف ایده‎ها‎ی فکری

حقوق مولف (Copyright) که حقوق مرتبط با آثار ادبی- هنری می‎باشد.

حقوق اختراعات (Patents) که گواهینامه ثبت اختراع Patentنامیده می‎شود.

طرح‎ها‎ی صنعتی (Industrial designs) که منظور از آن ویژگی‎ها‎ی ظاهر و زیبایی شناختی کالا است که جنبه خلاقانه و ابتکاری دارد و سبب چشم نوازی مشتریان محصول میگردد.

علائم تجاری (Trademarks) که نشانه‎ها‎ و علامت‎ها‎یی هستند که سبب تفکیک کالاها و خدمات یک شخص یا شرکت از کالاها و خدمات یک شخص یا شرکت دیگر می‎شوند و در بازار به عنوان شناسنامه یک کالا یا خدمات معرفی می‎گردند.

نشانه‎ها‎ی مبداء جغرافیایی کالا (Geographical indications ) به این معنا که برخی از کالاها به علت مبداء جغرافیایی‏شان کیفیت و ارزش خاصی پیدا می‌کنند و قانون نیز با ضوابط و شرایط ویژه ای از این اسامی حمایت می‎کند. باری مثال زعفران قائنات یا گلاب قمصر که نام جغرافیایی آنها کیفیت خاصی را در ذهن مصرف کننده ایجاد می‎کند که بر طبق قانون تنها کسی می‎تواند از این نشان استفاده کند که کالایش را در آن منطقه جغرافیایی تولید نمایند.

رازهای تجاری (Trade secrets) مربوط به اطلاعات محرمانه ای می‎باشند که ارزش تجاری دارند و قانون از آنها حمایت می‎نماید.

گونه‎ها‎ی جدید گیاهی (New plant varieties) در حوزه کشاورزی در کنار گونه‎ها‎ی جدیدی که از طریق پیوند و یا امروزه مهندسی ژنتیک تولید می‎شود، به پیوند زننده یا تولید کننده حقوقی تعلق می‎گیرد و تولید محصول تا مدت خاصی در انحصار او قرار داده می‎شود.

رقابت غیر منصفانه (Protection against unfair competition) یک عنوان کلی که از نظر قانون، تجارت باید منصفانه باشد و مکارانه نباشد. تاجران در بازار باید انصاف داشته باشند و اگر رقابت و رفتار غیرمنصفانه وجود داشته باشند، قانون با آن برخورد می‎نماید.

شرایط  ثبت ایده

درقانون ایران بطورصرف برای ایده مفهوم مالکیت وثبت آن تعریف نشده است،البته این مورد هم مانندبسیاری از موارد دیگر در قوانین ایران ازجمله حفره های حقوقی موجود هستند واین استنادی دیگربر امرمنسوخ بودن بسیاری از قوانین ایران است.همانطور که پیش ترگفتیم ایده بطور صرف قابل ثبت نیست وبایدایده ی موردنظررا درقالب طرح صنعتی ویا اختراع ثبت کرد.
یک طرح برای اینکه بتواند به عنوان اختراع ثبت شود باید سه شرط اصلی داشته باشد:

جدید بودن در سطح دنیا
دانش نو آوری و ابتکار
احراز قابلیت ساخت و اجرا

هدف از ثبت ایده‎ها‎ی فکری

ثبت ایده‎ها‎ی فکری موجب می‎شود تا افراد سرمایه مادی و ذهنی خود را به کار ‎برند، نوآوری کنند و در صورتی که که از حاصل فکر آنها، قانون حمایت می‎کند و با ناقض قانون برخورد می‎کند، انگیزه آنها برای نوآوری و توسعه بیشتر در علم و فناوری افزایش می‎یابد. در صورتی که ایده‎ها‎ی فکری به ثبت نرسند، حمایتی از طرف قانون نیز صورت نمی گیرد که در این شرایط، افراد دلسرد می‎شوند و انگیزه آنها برای خلق ایده‎ها‎ی نو از بین می‎رود. این انگیزه نه تنها برای فرد بلکه برای جمع نیز مفید است و توازنی بین نیازهای خالق اثر و جامعه ایجاد می‎نماید. از طرف دیگر جامعه هم به اشکال مختلفی از حمایت مالکیت فکری می‎تواند بهره‎مند می‎گردد. به این معنا که حمایت از مالکیت فکری باعث رقابت سالم در بازار می‎شود و این در حالی است که اگر حمایت وجود نداشته باشد رقابت مکارانه ای شکل می‎گیرد که مشتریان فریب می‎خورند و منجر به رواج کالاهای تقلبی در بازار می‎شود. پس ثبت ایده‎ها‎ی فکری و به دنبال آن، حمایت قانون از این ایده، سبب می‎شود تا شاهد افزایش کیفیت کالاها، رشد تکنولوژی و فناوری باشیم.

چگونه ایده و اختراع خود را به ثبت برسانیم؟

برای ثبت اختراع،مخترع باید تنها از طریق آدرس http://ip.ssaa.ir/patent/new.aspx به صورت الکترونیکی و غیرحضوری اظهارنامه خود را تسلیم اداره اختراع نماید.اظهارنامه ثبت اختراع باید به زبان فارسی تنظیم شود.
پس از ثبت اظهارنامه پیام کوتاهی دریافت خواهید کرد.لذا شماره اعلامی می بایست در دسترس بوده و به درستی تایپ شده باشد.
سپس کارشناس مربوطه اظهارنامه و ضمایم آن را از نظر ماهوی و شکلی مورد بررسی قرار می دهد.چنانچه اظهارنامه دارای نقص باشد از طریق سامانه فوق (گزینه پیگیری اظهارنامه و خلاصه پرونده)مبادرت به صدور اخطار رفع نقص می نماید.متقاضی به مدت ۳۰ روز مهلت دارد تا  با مراجعه به سامانه(قسمت ثبت انواع درخواست،رفع نقص و…)درخواست رفع نقص را تکمیل و نسبت به رفع نقص اظهارنامه اقدام نماید.در غیر این صورت اظهارنامه باطل تلقی می گردد.البته چنانچه متقاضی در ظرف ۳۰ روز قادر به تکمیل مدارک و رفع نقص آن نباشد می تواند با ذکر دلایل درخواست یکبار تمدید مهلت را از مرجع ثبت بنماید و مرجع ثبت برای یکبار می تواند با درخواست وی موافقت نماید .بدین منظور متقاضی باید با ورود به سامانه مالکیت معنوی و ثبت انواع درخواست (گزینه درخواست استمهال رفع نقص )را انتخاب نماید.
در صورت تکمیل بودن مدارک و اظهارنامه،کارشناس مربوطه اختراع را در سیستم بررسی می نماید تا مشابه آن در سیستم ثبت نشده باشد.در صورتی که اختراع مشابهی روئت نماید به متقاضی اعلام و از متقاضی دعوت به عمل می آید تا به اداره اختراع مراجعه نماید.
چنانچه متقاضی اختراع خود را همانند اختراعات سابق مشاهده نماید درخواست اختراع وی رد می گردد و چنانچه متقاضی بصورت مستدل در رابطه با جدید بودن اختراع خود توضیحاتی دهد و این توضیحات مورد قبول واقع شود کارشناس مربوطه به بررسی ماهوی اختراع (جدید بودن و …)می پردازد و از مراجع ذیصلاح استعلام می نماید تا اختراع را از نظر ماهوی مورد بررسی و ارزیابی قرار دهند.پیگیری  نتیجه ی بررسی صرفاَ از طریق همین سامانه امکان پذیر است.
مواد ۳۰ و ۳۱ و ۳۲ و ۳۳ آیین نامه ثبت علایم و اختراعات مقرر می دارد:

ماده ۳۰:در صورتی که اظهارنامه صحیح و قانونی تشخیص داده شود اختراع در دفتر مخصوصی با قید مراتب ذیل به ثبت خواهد رسید:
۱-شماره ثبت
۲-شماره دفتر اظهارنامه
۳-تاریخ وصول اظهارنامه با تعیین ساعت،ماه و سال
۴-نام و نشانی کامل تسلیم کننده اظهارنامه
۵-نام و نشانی وکیل درخواست کننده اختراع اگر اختراع توسط وکیل درخواست ثبت شده باشد.
۶-موضوع اختراع
۷-مدت اعتبار ورقه اختراع
۸-شماره ثبت و مدت اعتبار ورقه اختراع در خارجه
۹-تاریخ ثبت اختراع
۱۰-امضای رئیس شعبه ثبت علایم تجاری و اختراعات
۱۱-امضای درخواست کننده ثبت اختراع یا نماینده او
تبصره-در دفتر ثبت اختراعات برای هر اختراع دو صفحه تخصیص داده خواهد شد.هر تغییر و تکمیلی نسبت به موضوع اختراع و همچنین کلیه نقل و انتقالاتی که جزئاَ و یا کلاَ نسبت به اختراع واقع می شود باید در صفحات مزبور ثبت گردد.

ماده ۳۱:پس از ثبت اختراع ورقه اختراعی که به صاحب اختراع یا نماینده او داده می شود باید شامل نکات ذیل باشد:
۱-شماره ثبت اختراع
۲-تاریخ ثبت اختراع
۳-شماره ثبت اظهارنامه
۴-موضوع اختراع
۵-تاریخ تسلیم اظهارنامه
۶-نام و نشانی کامل صاحب اختراع و وکیل او
۷-نشانی صاحب اختراع در ایران
۸-مدت اعتبار ورقه اختراع
۹-شماره ثبت و مدت اعتبار در خارجه
۱۰-امضای رییس شعبه ثبت علایم تجارتی و اختراعات
۱۱-امضای مدیر کل ثبت
۱۲-شماره و تاریخ صدور ورقه اختراع
یک نسخه از توصیف اختراع و خلاصه آن و نقشه ها به وسیله قیطان یا منگنه به ورقه اختراع ملصق و مهر می شود.

ماده ۳۲:در ظرف ۳۰ روز پس از ثبت هر اختراع اداره مربوطه ثبت آگهی که شامل مراتب ذیل است منتشر خواهد نمود:
شماره ثبت اختراع
مدت اعتبار ورقه اختراع
نام صاحب اختراع و نشانی کامل او
موضوع اختراع
آگهی مزبور به امضای رئیس شعبه ثبت علایم تجاری و اختراعات در روزنامه رسمی کشور منتشر خواهد شد.

ماده ۳۳:مدت اعتبار ورقه اختراع از تاریخ تسلیم اظهارنامه محسوب می گردد.
مدت اعتبار ورقه اختراع در ایران بر حسب تقاضای مخترع پنج یا ده یا پانزده یا منتهی بیست سال خواهد بود و در موقع دریافت اظهارنامه ثبت اختراع اداره ثبت حق الثبتی طبق تعرفه مقرر و مبالغی برای هزینه تهیه اظهارنامه و آگهی های مربوطه اخذ می نماید.
اعتبار ورقه اختراع بعد از ثبت در صورتی محفوظ می ماند که صاحب اختراع هر ساله مبلغی برای ادامه اعتبار آن پرداخت نماید و چنانچه در پرداخت اقساط مزبور بیش از سه ماه تعلل شود اعتبار ورقه اختراع از بین خواهد رفت و هرکس خواهد توانست آن اختراع را مورد استفاده قرار دهد.
برای آنکه صاحب اختراع جامعه را از استفاده از اختراع خود محروم نسازد در اغلب کشورها اعتبار ورقه اختراع را موکول به این نموده اند که مخترع آن را مورد استفاده قرار دهد،ولی چون ممکن است اختراع از لحاظ اقتصادی مقرون به صرفه نباشد اغلب قوانین مخترع را موظف نموده اند که هر چند سال به چند سال استفاده از اختراع خود را به دیگران عرضه کند تا اشخاص دیگری که قادر به استفاده از اختراع مزبور باشند بتوانند با مخترع وارد مذاکره شده و ترتیبی برای استفاده از آن بدهند،ولی عملاَ این موضوع جنبه تشریفاتی پیدا کرده و مخترعی که نخواهد اختراع خود را مورد استفاده قرار دهد شرایط سنگینی به داوطلبان پیشنهاد می کند که نتوانند آن را قبول کنند.
به این جهت علاوه بر پرداخت اقساط سالیانه،مخترع باید در ظرف ۵ سال از تاریخ ثبت،اختراع یا اختراع خود را مورد استفاده عملی قرار دهد یا آنکه استفاده عملی آن را به دیگران پیشنهاد کند.
برای اثبات پیشنهاد به مورد عمل گذاردن اختراع معمولاَ صاحبان اختراع آگهی در روزنامه ها منتشر می کنند که حاضرند اختراع خود را واگذار کنند و این آگهی مدرک به مورد عمل گذاشتن اختراع قرار می گیرد که در اصطلاح انگلیسی Nominal Working  نامیده می شود.

ثبت اختراع                                                                                   

با مراجعه به پورتال اداره مالکیت صنعتی ، می توانید درخواست خود را جهت ثبت اختراع اعلام نمایید.

مدارک ثبت اختراع به شرح ذیل است :
۱-  اظهارنامه اختراع ( ۳ نسخه )
اظهارنامه اختراع جزء اوراق بهادار می باشد و می بایست این فرم مخصوص را از واحد فروش اوراق بهادار واقع در اداره کل ثبت شرکت ها تهیه و به زبان فارسی و بدون لاک گرفتگی، قلم خوردگی و پاره گی تنظیم نمود.
در تنظیم و تسلیم اظهارنامه موارد ذیل باید رعایت گردد:
الف- نام و سایر اطلاعات لازم در خصوص متقاضی، مخترع و نماینده قانونی او ، در صورت وجود و عنوان اختراع در اظهارنامه درج شود.
ب-در مواقعی که متقاضی شخص مخترع نیست،مدارک دال بر سمت قانونی وی همراه اظهارنامه تحویل گردد.
ج- ادعای مذکور در اظهارنامه، گویا و مختصر بوده و با توصیف همراه باشد،به نحوی که برای شخص دارای مهارت عادی در فن مربوط واضح و کامل بوده و حداقل یک روش اجرایی برای اختراع ارائه کند.
همچنین ذیل امضاء اشخاص حقوقی متقاضی ثبت ممهور به مهرگردد.
۲- توصیف اختراع ( ۳ نسخه )
خلاصه توصیف اختراع باید مستقیماَ زمینه ی فنی ای که اختراع به آن تعلق دارد را تعیین کند تا در جستجوی سوابق اختراع ادعایی مورد استفاده قرار گیرد.در خلاصه اختراع  نکات ذیل باید در نظر گرفته شود:
۱- با عنوان اختراع شروع شود و مشتمل بر ۷۰ تا ۲۰۰ کلمه باشد.
۲- مشکل فنی،اساس راه حل ارائه شده برای آن و کاربرد یا کاربردهای اصلی اختراع را اجمالاَ روشن نماید.
۳- در صورت لزوم،مشتمل بر فرمول های شیمیایی یا معادلات ریاضی باشد تا براساس آن ها ویژگی های اختراع به بهترین شکل بیان شود.
۴- در صورتی که برای توضیح اختراع ارجاع به نقشه های ارجاع دهنده به هر یک از نقشه ها در داخل پرانتز ذکر گردد.
۵- عدم بیان ارزش و مزایای اختراع.
۳- ادعا یا ادعاهای اختراع
مطابق ماده ۱۱ ادعای اختراع باید عناصر اختراعی را که حمایت از آن درخواست شده درچهارچوب مشخصه فنی تعیین کند .هر اختراع می تواند مشتمل بر یک یا چند ادعا باشد.ادعا یا ادعا ها باید صریح و منجز بوده و  دارای شرایط ذیل باشد:
الف) معقول بودن تعداد آنها.
ب ) فراتر از اطلاعات افشا شده نباشد.
ج ) بیان ویژگی های فنی مثبت
۴- خلاصه ای از توصیف اختراع
وفق مواد ۱۳و۱۴ خلاصه مشتمل بر ۷۰ تا ۲۰۰ کلمه و فقط برای بیان اطلاعات اختراع و درصورت لزوم مشتمل بر فرمول شیمیایی یا معادلات ریاضی باشد.
۵- نقشه یا نقشه ها در صورت لزوم
چنانچه نقشه ها ،نمودار ها و جداول بخشی از ضمیمه اظهارنامه اختراع باشند در ترسیم آن ها باید نکات ذیل رعایت شوند:
الف) در روی کاغذ بادوام و در قطع A4.با خطوط پر رنگ و یک دست مشکی و غیر رنگی کشیده شود و ترجیحاَ در رسم آن ها از ابزارهای فنی نقشه کشی استفاده شود و حداکثر حاشیه اوراق به ترتیب از بالا ۵/۲ سانتی متر از چپ ۵/۱ سانتی متر، از راست ۵/۲ سانتی متر و از پایین ۱ سانتی متر باشد.
ب ) وضوح و شفافیت نقشه ها به نحوی باشد که امکان تکثیر یا تصویر برداری آن میسر شود.
ج ) تمام عناصر نقشه یا نمودار دارای مقیاس باشد مگر آنکه برای فهم اختراع ، برجسته نمودن بخش خاصی از نقشه و یا نمودار ضروری باشد.
د ) تا حدامکان به صورت عمودی در صفحه قرار گیرد.
هـ) اعداد، حروف و نشانه ها به طور روشن ذکر شده و خوانا باشند.
و ) شامل نشانه هایی باشد که در توصیف بتوان به آن ها ارجاع داد.
ز ) صفحات باید به ترتیب شماره گذاری شده و ترجیحاَ نشان دهنده شماره آن صفحه از کل صفحات باشد.
ح ) هیچ توضیحی نباید روی نقشه وجود داشته باشد مگر در مورد جداول و نمودارها.
ی) در صورتی که هر یک از نقشه ها،نمودارها و جداول در بیش از یک صفحه باشد،کل صفحات باید بدون حذف بخشی از آن ها،شامل نشانه هایی مستقل از شماره صفحات باشد به نحوی که ارتباط و تمامیت قسمت ها را با یکدیگر روشن سازد.
۶-مدارک مثبت هویت متقاضی و مخترع
الف) مدارک مثبت هویت متقاضی
اشخاص حقیقی: کپی شناسنامه و کپی کارت ملی
اشخاص حقوقی: آخرین روزنامه رسمی دلیل مدیریت کپی شناسنامه و کارت ملی صاحبان امضاء
ب) مدارک مثبت هویت مخترع
ارائه کپی شناسنامه و کارت ملی مخترع
۷-درخواست کتبی مبنی بر عدم ذکر اسم مخترع،چنانچه مخترع نخواهد اسم وی ذکر شود.
۸- مدارک مربوط به حق تقدم که باید هم زمان با تسلیم اظهارنامه یا حداکثر ظرف ۱۵ روز از آن تاریخ تسلیم شود.
۹- مدارک نماینده قانونی : درصورتی که تقاضا توسط نماینده قانونی (وکیل، دارنده یا دارندگان حق امضا برای اشخاص حقوقی و …) به عمل آید.
۱۰- رسید مربوط به پرداخت هزینه های قانونی.

 

 

 

اشتراک گذاری